مترونوم | پادکستی درباره موسیقی و داستان ساخته شدن ترانه های مشهور

ترانه شانه

اپیزود ۱- شانه بر گیسوان دختر چشم بادامی

قسمت اول پادکست مترونوم درمورد ترانه عربی بنت الشلبیه و ترانه فارسی شانه که براساس آن ساخته شده صحبت می کند

  1. شانه بر گیسوان دختر چشم بادام مترونوم 19:56

متن اپیزود اول مترونوم، شانه بر گیسوان دختر چشم بادامی

 بنت الشلبیه از ترانه‌های مشهورعربی است. قدمت این آهنگ معلوم نیست.عده ای آن را متعلق به فلسطین ولبنان می دانند وعده‌ای خاستگاه ترانه بنت الشلبیه را ازعراق می دانند ویکسری آن را از ترانه های دوره استیلای اعراب براسپانیا واندلس می دانند. البته همین تفاوت دیدگاه در مورد کلمه الشلبیه یا شلبیه وجود دارد. برخی شلبیه را لغت عربی به معنی زیبا و لوند می دانندو ترانه رابه نام  دختر لوند ترجمه می کنندو بعضی ها آن رااسم قبیله‌ای قدیمی در لبنان می دانند.

 از سویی خود شلبیه هم اسم عربی شهری است که درپرتغال امروزقرار داره و سیلوس نامیده می شود.درچند منبع هم دیدم که شلبیه را همان شهرمشهور اشبیلیه دانسته اند که نام قدیمی وعربی شهرسویل اسپانیاست. اگر اینطور باشد این آهنگ به نوعی دومین و شاید هم اولین ترانه در مورد یکی ازاهالی شهرسویل‌است. موسیقی دیگر را حتما شنیده‌اید.آرایشگر سویل ساخته مشهور روسینی.

اما مشهورترین‌وماندگارترین اجرای ترانه را خانم نهاد ودیع حداد معروف به  فیروز اجرا کرده. خواننده‌ای لبنانی که در بین اعراب جایگاه خیلی والایی دارد وشماری ازمشهورترین ترانه های عربی را خوانده.

 ترانه بنت الشلبیه بیشترازشصت سال پیش توسط فیروزخوانده شده و بسیاری آن را بازخوانی کردندو البته به زبانهای دیگر هم خوانده شد.

آهنگ درمقام نهاوند اجرا شده که  یکی از زیباترین مقامهای موسیقی عربی است.

 شعر ترانه هم درمدح دختری چشم بادامی است .اینجا ترجمه چند بیت از شعررا برایتان می‌گویم:

« ای دخترچشم بادامی شلبیه، از ته قلبم دوستت دارم دلبرم، تونوردیدگانم هستی.  محبوبم درزیر

طاقی ایستاده وبرای من آسان نیست که خاطرش رامکدر کنم.  تودردوردست ها هستی و قلبم زخمی شده و مشغول مرورایام گذشته هستم .»

البته عربی من خوب نیست واحتمالا حق مطلب در این ترجمه ادا نشده، بقیه شعر رااگردوست داشتید میتوانید ازاینترنت پیدا کنید.

من اجرایی قدیمی تر ازاجرای فیروز پیدا نکردم وهراجرایی دیگر که دیدم  بعد اجرای فیروز خوانده شده.

یکی از جدیدترین اجراهای این ترانه  رانیز گروه آمریکایی پینک مارتینی در سال ۲۰۱۶ در آلبوم – «ژو دی وی»  منتشر کردند. آهنگ به زبانهای مختلف دیگرهم اجرا شده از جمله یونانی ، ترکی استانبولی و البته فارسی که درموردش‌ صحبت خواهیم کرد ولی قبلش به قسمتی از اجرای ترکی استانبولی این ترانه گوش کنید.

در همان سالها دهه پنجاه میلادی‌ ودراواخردهه سی خورشیدی کشورآرامش نسبی پیدا می کندوکم کم ازسایه وقایعی چون اشغال ایران وکودتای ۲۸ مرداد بیرون می آید. سینماگران ایران فیلمسازی را شروع می کنند.دوبله فیلمهای خا‌رجی شروع می‌شود ومردم به موسیقی غربی علاقه نشان می دهند و به دنبال آن موسیقی پاپ ایرانی کم کم براه می افتد. خوانندگان ایرانی به سبک آهنگهای‌غربی و شانسان های فرانسوی ترانه هایی می‌خوانند.

 یکی ازخوانندگان مطرح و نام آشنای آن دوران خانم فرحدخت عباسی طاقانی، مشهور به پوران  بود که با همسرآهنگسازش آقای عباس شاهپوری به تازگی فعالیت خود را شروع کرده بود ودر ابتدا برای اینکه اسمش معلوم نشود با نام بانوی ناشناس  شروع به کار کرد و بعدتر بخاطر نام خانوادگی همسرش به بانو شاهپوری هم معروف بود

در حدود سال ۱۳۳۷یا ۳۸ مهدی خالدی آهنگساز مشهورسفری به لبنان می کند. بقیه داستان را از زبان ناصر رستگار نژاد ترانه سرای قدیمی بشنوید .(از مصاحبه من با اقای رستگار نژاد در سال۱۳۹۳)

 آقای رستگارنژاد که ازترانه بسیار خوشش آمده بود پیشنهاد می‌دهد که بر اساس این آهنگ ترانه ای فارسی برای پوران بسازدکه با استقبال آنها روبرو می شود. او بر اساس ملودی ترانه شعری می گوید وترانه با صدای پوران وارکسترعباس شاهپوری‌ اجرا وضبط می شود و به یکی از آثار پرفروش وموفق زمان خود تبدیل می‌شود.

 استقبال زیادواقبال عمومی از ترانه باعث شد که مدت کوتاهی بعد ترانه مجددا به صورت دوئت یا دوصدایی و با همراهی پوران وخواننده محبوب نوظهور دیگری به نام ویگن اجرا شود که  این اجرا نیز با استقبال فراوانی روبرو شد.

 شاید خالی از لطف نباشد که بدانید پیانوی اول اجرا را پیانیست جوانی نواخت که به تازگی همکاری با ارکسترعباس شاهپوری را شروع کرده بود ونامش انوشیروان روحانی بود.

 شانه را بعدها بسیاری اجرا کردند و به یکی از ترانه های ماندگار ایرانی بدل شد.یکی از اولین اجراها در فیلم بیم و امید( ۱۳۳۹) بود که گوگوش که در آن فیلم نه سال بیشتر نداشت ترانه را می خواند. بعدتر قاسم جبلی خواننده محبوب سبک لاله زاری ،مارتیک و.. همگی  شانه را اجرا کردند .

 یکی از جدیدترین اجراهای شانه با تنظیمی متفاوت از ریتاجهان‌افروزخواننده اسراییلی‌ ـ ایرانی الاصل است.ریتا درمارس ۲۰۱۳ کنسرتی درتالار مجمع عمومی سازمان برگزار کرد و کنسرتش رو با ترانه شانه شروع کرد.

برنامه را با ترانه بنت الشلبیه شروع کردیم .قطعه  اول این قسمت نیز اجرای بی کلام بنت الشلبیه اثرمارسل خلیفه عودنواز وآهنگسازمشهور لبنانی بود.

بد نیست در پایان هم اجرایی از این ترانه عربی با صدای گوگوش بشنویم. در فروردین سال ۱۳۵۷ در بغداد ودو سال قبل ازاینکه  جنگ خونین هشت ساله بین دوکشورآغاز شود.

6 Comments

  • سلام
    نام خانوادگی بانو پوران طاقانی بوده ! نه طالقانی ! طاقانی بدون ل. عکس سنگ مزار ایشون در امامزاده طاهر کرج رو هم عکس بزرگنمایی بفرمایید ، متوجه طاقانی خواهید شد. جالب بود که جناب رضا روحانی ـ که آرم قشنگ برنامه شما رو ساخته اند ـ هم متوجه اشتباه لپی شما در مورد نام خانوادگی مادری خود ( بانو پوران خاله رضا روحانی است ) نشده بوده اند …
    به هرحال … ، سلامت باشید و پاینده.
    خیر پیش
    هومن خلعت بری

    • metrono گفت:

      سلام جناب خلعتبری
      با عرض تشکر از لطف و حسن توجه شما ، کاملا درسته و نام خانوادگی خانم پوران طاقانی بوده. تصحیح شد
      بازهم ممنون از دقت نظر شما

  • اف گفت:

    بی نهایت لذت بردم ممنونم از صنم حقیقی که باعث آشنایی من با مترونوم شد.فعلا چهار قسمت گوش دادم و عالی بودن مخصوصا قسمت اول

  • علی گفت:

    سلام
    واقعا زیبا بود ، ی جور حس شادی بعداز کشف ،
    ممنون از برنامه دلچسبتون ، من بهار کودکی رو با پوران به یاد دارم و همچنان این حس از روزگار طفولیت الی یومنا هذه با من همراهه .
    سپاس

نظر دهید!

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.